Απάτη! :-o

Δηλώνω άφωνος. Απάτη! Προδοσία! 

Εκεί που διάβαζα τον Μπάμπι στην τουαλέτα (ναι, δεν είχα κάτι άλλο να διαβάσω), έπεσα πάνω σε κάτι που δεν περίμενα. Σε παλαιότερο ποστ, είχα παραθέσει λίστα με λέξεις που είχαν παραφθαρεί από την πορεία τους μέσα στους αιώνες. Που να φανταστώ ο καψερός ποια παρέλειψα. 

Ντισκλέημερ: οι καρδιακοί παρακαλούνται για λόγους διασφάλισης του βλογ, να μην συνεχίσουν.

Το *φτιάχνω προέρχεται από το ευθειάνω.

Μηδέν. Ψάχνω άμεσα άλλη λέξη προς αντικατάσταση αυτής. Οι ενδιαφερόμενοι παρακαλώ να κάνουν τις προσφορές τους στα κόμμεντ. Επίσης, δηλώνω ότι έχασα πια κάθε ίχνος εμπιστοσύνης, πλέον κάθε λέξη είναι ύποπτη και προσωρινή. Μέχρι να τη δω σε δύο λεξικά είμαι δύσπιστος. Φευ, ωιμέ και αλί! 

Αυτά. 

Άτζελας συνέχεια

Με έκπληξή μου, γράφω άλλο ένα ποστ υπερασπιζόμενος την Άτζελα!  Τσκ τσκ. Η Άτζελα αποδεικνύεται σθεναρός αγωνιστής στον αγώνα για τη γλώσσα, παρά αυτά που λένε οι κακές γλώσσες. Τους βγάζει τη γλώσσα και γλωσσοπλάθει ακάθεκτη. Γλώσσα δε βάζει μέσα της- καλά, σκάω, συνεχίστε να διαβάζετε, φανταστικοί αναγνώστες! 

Λεπόν. Όπως παρατήρησε η Αγγελική τις προάλλες (γειαα), εκτός από το άσφαλτος, και το παρακάτω γλωσσικό ολίσθημα της Άτζελας έχει περισσότερο ψαχνό από ό,τι φαίνεται αρχικά (ξαναπαραθέτω από εδώ):

Ρε παιδια δεν καταλαβαινω Αραβικα, δεν ειμαι Αραβιδα.
Αντζελα(sic) Δημητριου

Η Αγγελική έθεσε το εξής στο τραπέζι. Υπάρχει σωστή λέξη για αυτή την έννοια;

Αρχικά, για να το πάρουμε από την αρχή: η λέξη χρειάζεται; Θεωρώ πως υπάρχουν γυναίκες στην εθνική ομάδα των Αράβων. Ειδάλλως, είναι πολύ εντυπωσιακό πως πολλαπλασιάζονται, εκτός κι αν κλέβουν γυναίκες από τον υπόλοιπο κόσμο, στην οποία περίπτωση και πάλι είναι εντυπωσιακό, θέλω κι εγώ να κλέψω γυναίκες από όλο τον κόσμο. Δυστυχώς όμως, φαίνεται πως υπάρχουν ντόπιες γυναίκες στην Αραβία, έχω δει φωτογραφίες. Οπότε, η λέξη χρειάζεται. 

Ποια είναι, όμως; Αν εξετάσουμε άλλα ονόματα εθνών, για να αντλήσουμε ίσως έναν κατ' αναλογία τύπο, διαπιστώνουμε πως τα περισσότερα έχουν πολύ διαφορετικούς τύπους από τη λέξη Άραβας. Συγκεκριμένα, φαίνεται πως τα περισσότερα είναι δευτερόκλιτα (τι μαθαίνει κανείς όταν ξανανοίγει την Γραμματική της Αρχαίας του σχολείου, χε), ενώ το Άραβας τριτόκλιτο συμφωνόληκτο. Ωστόσο, παραμερίζοντας αξιοπρέπεια και κάθε ίχνος γλωσσικής συνέπειας, έτσι για να γουστάρουμε, σας παρουσιάζω τα: Αραβέζα (κλαπ-κλαπ-κλαπ-κλαπ), Αραβή (κλαπ-κλαπ-κλαπ-κλαπ), Αράβια (κλαπ-κλαπ-κλαπ-κλαπ), και Αραβίνα (κλαπ-κλαπ-κλαπ-κλαπ)! Και επιστρέφουμε. 

Τυχαία, συμφωνόληκτο όπως και το Άραβας είναι το Έλληνας. Τουλάχιστον στα αρχαία, αν και διατηρούν την ομοιότητά τους και στη νεοελληνική. Ας δούμε λοιπόν τι γίνεται εδώ. Έλληνας-Ελληνίδα -> Άραβας-Αραβίδα. Ω (του θαύματος)! Εν τω μεταξύ η κατάληξη είναι κοινή και σε ονόματα εθνών άλλων κλίσεων: Γαλλίδα, Αγγλίδα, Ισπανίδα, Αμερικανίδα, Ιταλίδα, Ρωσίδα, Βολίδα*. Την έχει μέχρι και το λεξικό του Τριανταφυλλίδη. 

Όχι μόνο αυτό, αλλά, αν έχετε το Δία σας (ο οποίος γενικά γαμιέται - ιστορικό στοιχείο, ε, αδιαμφισβήτητα), ακόμα και στα αρχαία, η λέξη υπήρχε και ήταν Αραβίς (τόδε έφη Μπάμπι)! 

Συνεπώς, η Άτζελα για άλλη μια φορά έκανε τα μαγικά της κι έπεσε πάνω σε έναν υπαρκτό και ολόσωστο τύπο. Τυχερή, βρε. Ή απλά έχει γλωσσικό δαιμόνιο. Ειλικρινά, έχω αρχίσει να αμφιταλαντεύομαι σχετικά με αυτό. 

Το θέμα είναι, τελικά, ποια είναι η σωστή λέξη; Εγώ ψηφίζω Αραβίδα. Γενικά τα ονόματα λαών είναι ένας αχταρμάς (μια μέρα θα κάνω ένα ποστ-διάλειμμα για τις Τούρκικες λέξεις στην νεοελληνική), και χαλαρά χρησιμοποιούμε ό,τι μας καβ-ε, ό,τι μας ακούγεται καλά. Και το λέω, γιατί πέρα από τις κανονικές ονομασίες (Γαλλίδα, Βολίδα, κ.ο.κ.), υπάρχουν και τα γουανταφάκ;!, όπως Ρουμάνα, Τσέχα, Σέρβα, και λοιπά, που δεν έχουν ιδιαίτερη λογική. Εν τω μεταξύ, προσέξτε ότι είναι όλα ανατoλικό μπλοκ. Χαλαρά οι 'χαλασμένες' ονομασίες είναι προϊόν του Ψυχρού Πολέμου. Χα! Και θεωρίες συνωμοσίας σε αυτό το βλογ. 

Αναφέρω απλώς και το εξής σχετικό: υπάρχει και η λέξη αραβίδα. Είναι ένας παλαιός τύπος αυτόματου πυροβόλου όπλου. Οι απόψεις για την προέλευση της λέξης διίστανται (κυριολεκτικά, ανάμεσα σε Μπάμπι και Τριανταφυλλίδη, άλλες πηγές δεν έχω). Άλλος λέει πως έρχεται από τη λέξη Αραβίς, το θηλυκό του Άραψ στα αρχαία (χρησιμοποιούταν λέει συχνά όπως έκαναν οι Άραβες), άλλος εκτιμά πως είναι "ίσως παρετυμ. ή παρανάγνωση του γαλλ. carabine `καραμπίνα΄". 

Και για να καγχάσουμε όλοι μαζί (ή τουλάχιστον θα καγχάσω εγώ), όπως συνηθίζεται στο τέλος κάθε ποστ, σας παραθέτω και τι λέει ο Μπάμπι για το θηλυκό του Άραβα: 

[...]χωρίς τύπο θηλυκού· λέγεται συνήθως "γυναίκα Άραβας"

Ααααααααχαχαχαχαχα! Ναι. Για πες. Ο Γούγλης απαντάει λολ. Και αν προσέξετε, τα μισά αποτελέσματα δεν είναι καν γνήσιες εμφανίσεις του "τύπου", αφού είναι αναφορές στο λήμμα του Μπάμπι (εν τω μεταξύ, μόλις είδα πως έχει αναφερθεί στο θέμα και ο Νίκος Σαραντάκος - διαβάστε το κείμενο, λέει). Αυτά. 

*πω ρε πούστη, δεν είμαι αστείος. Δεν το εξηγώ, αν το καταλάβατε, συλλυπητήρια.

γελάω πολύ

...όταν εθνικιστές/πατριώτες κάνουν ορθογραφικά. "Αυτό δεν είναι [...] παρά σαφή υποδαύλιση...". "παρέκλιση". 

οι συστάσεις είναι περιττές (μια θα αρκούσε)

H φράση 'οι συστάσεις είναι περιττές', είναι γνωστή στον κόσμο της χημείας: η σύσταση μερικών ουσιών είναι τόσο γνωστή, που δε χρειάζεται καν να αναφερθεί.  Αυτό που δε γνωρίζει ο πολύς κόσμος, όμως, είναι πως υπάρχει μια ομόηχη φράση και έξω από τον κόσμο της χημείας: 'οι συστάσεις είναι περιττές'. 

Προσέξτε πως οι δύο φράσεις ακούγονται ακριβώς ίδιες. Πείτε τις δυνατά, και εκπλαγείτε με την ομοιότητα. Θα έλεγε κανείς πως είναι δίδυμες, αν και οι οικογένειές τους το αρνούνται. 

Η πηγή αυτής της περίεργης σύμπτωσης δεν είναι το γνωστό κινηματογραφικό κλισέ των ασχέτων αλλά πανομοιότυπων ανθρώπων που συναντούν ο ένας τον άλλο και αποφασίζουν να ανταλλάξουν ζωές για μια μέρα ("η ομοιότητα είναι εκπληκτική!" - σας προκαλώ να βρείτε σενάριο τέτοιας ταινίας που δεν περιέχει αυτή την πρόταση). Είναι κάτι μάλλον σαν αυτό:

Το μπέρδεμα δημιουργείται από τις λέξεις συστάσεις και συστάσεις, οι οποίες προέρχονται από τους ίδιους γονείς, άσχετα αν οι οικογένειές τους το αρνούνται. Και θα αποκαλύψουμε ευθύς αμέσως (συνεχίζω με τα κλισέ, είναι ας πούμε this post's own particular idiom), με αποδείξεις, την αλήθεια!

Το συνιστώ ήταν ένα θεοσεβούμενο, καθώς πρέπει ρήμα. Όμως ο κόσμος προχωρεί, οι καιροί αλλάζουν (o tempo'a, o mo'es), και οι θρησκείες το ίδιο. Οι θεοί που σεβόταν το συνιστώ ήταν δώδεκα και ζούσαν πάνω σε ένα βουνό, μέχρι που κάποιος το ανέβηκε και ανακάλυψε ότι δεν ήταν κανείς εκεί πάνω. Για να μην μακρηγορήσω, το συνιστώ αναγκάστηκε να αλλάξει όνομα, τόπο κτλ. Πήρε το όνομα ενός παλιού εξαδέλφου (του συστήσω), και άλλαξε τελείως ζωή. Κατά μια έννοια, ήταν σα να μπήκε σε ένα γλωσσικό πρόγραμμα προστασίας μαρτύρων (γουίτνες προτέξιον πρόγκραμ, αμέ)! Κλισέ.

 Η μαλακία είναι πως το αρχικό ρήμα επέζησε στη νεοελληνική! Και σαν καλή, χριστιανική γλώσσα, η νεοελληνική δέχτηκε και τα δύο ρήματα. Έτσι, μια μέρα κι εγώ, αθώος, χρειάστηκα ένα ουσιαστικό που να δηλώνει την πράξη του συστήνω. "...σύστηση; όχι, αυτό δεν υπάρχει. σύσταση; όχι, αυτό είναι του συνιστώ - γουέητ α μίνιτ!" Και κάπως έτσι φτάσαμε εδώ. 

Τελικά, εγώ είμαι γκρινιάρης, ή η νεοελληνική παραείναι δεκτική; Τσκ Τσκ. Αυτό το φαινόμενο έχει παραγίνει: λέξεις που έχουν αλλάξει σημασία, συνυπάρχουν με άλλες που έχουν κρατήσει την αρχική, ή με τις ίδιες τις αρχικές, και χωρίς καμία λογική σημαίνουν άλλα πράγματα. 

Αλλά πες ότι δεχόμαστε πως οι λέξεις αλλάζουν έννοια στην φυσική πορεία της γλώσσας. Σύμφωνοι. Άλλη μια βάσιμη απορία είναι, πως έφτασε η μετεξέλιξη του συνιστώ, να σημαίνει 'γνωρίζω κάποιον σε κάποιον άλλο'; Διευκρινίζω πως αυτό είναι ειλικρινής απορία, και δεν περιέχει κατάκριση (εντάξει, μπορεί λίγη). Μπάχαλο. 

Και η άχρηστη (αλλά διασκεδαστική) πληροφορία της ημέρας:

(σχόλιο σε λέξη από το λεξικό του κου Μπάμπι) συνίσταται-συνιστάται. Οι λέξεις διαφέρουν στη σημασία τους: Το συνίσταται σημαίνει (ανάλογα με την πρόθεση, με την οποία συντάσσεται): 1) "αποτελείται" [...] 2) "έγκειται, βρίσκεται, υπάρχει" [...]. Αντίθετα, το συνιστάται σημαίνει "προτείνεται, δίδεται η συμβουλή, γίνεται η σύσταση" [...]

Χα. Υπάρχουν πολλά που βρίσκω διασκεδαστικά, αλλά δε θα τα αναφέρω όλα. Το μόνο που απλά δεν μπορεί να μην αναφερθεί, είναι πως ένας από τους δύο τύπους είναι απλά λάθος. Και μάλιστα, θα τολμήσω να πω πως είναι ο δεύτερος, εφόσον το 'αι' στο τέλος της λέξης ήταν βραχύ, και επομένως δεν υπάρχει λόγος καθόδου του τόνου. Εάν κάνω λάθος, διορθώστε με. 

πάμε από 'δω

Η φράση του τίτλου, από τότε που την πρόσεξα, άρχισε να μου χτυπάει άσχημα. Σκεφτείτε τη κυριολεκτικά. Εάν δε σας ενοχλεί, επιτρέψτε μου να βοηθήσω (για να ενοχληθείτε κι εσείς). 

Έστω ότι κάτι είναι στο Α, και πάει στο Β. Κυριολεκτικά, μεταφορικά, όπως να 'ναι. Η έννοια του από, όπως τουλάχιστον δείχνει η συντριπτική πλειοψηφία των χρήσεών του, φαίνεται στη φράση "Β από Α", που περιγράφει το παραπάνω γεγονός. 

Όταν όμως λέμε "πάμε από 'δω", είμαστε στο Α, και θα μεταβούμε στο Β. Και αυτό το ονομάζουμε να "πάμε από το Β". Εγώ φταίω; 

Φαίνεται πως μάλλον ο ένοχος είναι η σωστή χρήση της πρόθεσης, στο φράση "έρχεται από 'δω". Με την πολλή χρήση, ίσως το συλλογικό γλωσσικό ασυνείδητο παρερμήνευσε τη φράση "από 'δω", και της έδωσε τη σημασία της τοποθεσίας, άσχετα με την κατεύθυνση της κίνησης προς ή από αυτήν. 

Εγώ μια φορά, παλεύω να λέω "θα πάμε προς τα εδώ". Μετά χαράς όμως, διαπιστώνω ότι η φράση "άντε από 'δω", είναι σωστή και σοφά πλασμένη, και μπορείτε να συνεχίσετε να τη χρησιμοποιείτε άφοβα. 

αξιολάτρευτες βλακειούλες

Σήμερα θα μιλήσουμε για μικροπράγματα. Πραγματάκια, αν θέλετε. Το χαρακτηριστικό αυτών των πραγματακίων δεν είναι τόσο το ότι είναι μικρούλια, αλλά το ότι δεν έχουν γενική. Γενικούλα. Αυτή την αξιαγάπητη πτωσούλα, μικροί μας τηλεθεατούληδες. 

Ας σκεφτούμε τώρα όλοι μαζί, ναι, και εσείς οι τηλεθεατούληδες στα σπιτάκια σας, γιατί τα καημενούλια τα ουσιαστικάκια δεν έχουν γενική όταν είναι μικρούλια; Ή μήπως μικράκια; Πάρτε τώρα τηλέφωνο στην εκπομπούλα μας, και πείτε μας το μακρούλι και το κοντούλι σας. 

Αυτό, αγαπητοί τηλεθεατούληδες, εμείς εδώ στην εκπομπή το λέμε πρόχειρο σχεδιασμό. Φανταστείτε τώρα ότι είστε φιλολογούληδες και θέλετε να δημιουργήσετε κανόνες για τη γλώσσα σας, να ορίσετε μια μορφή της η οποία θα είναι αποδεκτή ως η σωστή. Στο έργο σας πρέπει να λάβετε υπ' όψιν σας την καθομιλουμένη μορφή της γλώσσας, αλλά και να την σουλουπώσετε εισάγοντας συνέπεια. Και ευρίσκεστε ενώπιον της υποκοριστικής κατάληξης. Δε γνωρίζω τι περνά από το μυαλό σας, πάντως θα πρέπει να είναι κάτι πολύ σημαντικό, για να παραβλέψετε ότι αυτή η αξιολάτρευτη καταληξούλα μετατρέπει το θύμα της σε ένα τέρας χωρίς γενική. 

Δε θέλω να παρεξηγηθώ, συνειδητοποιώ πως οι υποκοριστικές λέξεις είναι μια πολύ χαριτωμένη προσθήκη στη γλώσσα, και μάλιστα, δεν υπάρχει σε καμία άλλη από τις λίγες γλώσσες που γνωρίζω. Αυτό, οφείλω να ομολογήσω, είναι εντυπωσιακό, και σχεδόν πάντα το συναντώ ανάποδα: η νεοελληνική δεν έχει κάποια έννοια ή τρόπο έκφρασης που βρίσκω σε μια άλλη γλώσσα (συνήθως την αγγλική, που γνωρίζω καλύτερα). Άλλη χάρη έχει το le petit enfant, κι άλλη το παιδάκι. Από την άλλη, υπάρχει και το du petit enfant. Εκεί σκάμε και τα μάτια κάτω. 

Ωστόσο, παρά τα οφέλη των υποκοριστικών, η υλοποίησή τους είναι απαίσια. Σύμφωνοι, τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα σε όλες τις καταλήξεις. 

Η κατάληξη -ούλα τα έχει καταφέρει σχετικά καλά: μπορώ να πω 'η αποφασιστικότητα στο βλέμμα της σακούλας', και κανείς δε θα παραξενευτεί. Τουλάχιστον από τη γραμματική μου. Ωστόσο, εάν η γενναία σακούλα μου εμπνεύσει αποφασιστικότητα και σε άλλες συντρόφισσες σακούλες, τότε θα έχουμε την 'άποφασιστικότητα στο βλέμμα των σακουλών'. Ή μήπως των σακούλων; Μπλιαχ. Σε κάθε περίπτωση, η κατάληξη -ούλα τουλάχιστον έκανε μια προσπάθεια (στη λέξη σακουλίτσα δε θα αναφερθώ γιατί θα μακρηγορήσουμε). 

Η κατάληξη -ίτσα πιθανώς ήταν αδύναμος χαρακτήρας, και επομένως ο συγχρωτισμός της με την -ούλα στη λέξη σακουλίτσα, την παρέσυρε κι αυτή στην ημιπαρανομία. 

Η κατάληξη -ίτσος, είναι ανύπαρκτη, εκτός από την εφαρμογή της στη λέξη φιλεναδίτσος, που είναι πολύ χαρίεσσα, και την αφήνουμε ήσυχη. 

Οι διάφορες άλλες αρσενικές καταλήξεις, -ούλης, -άκης, από την άλλη, είναι ιδιαίτερα βολικές, και οι κλίσεις τους ακούγονται ως εκ θαύματος δόκιμες. Εύγε. Αν και, αν θέλουμε να το ψειρίσουμε, η ονομαστική πληθυντικού των σε -άκος, δε μου πολυκάθεται καλά στα αφτιά, αλλά με άκρατο γλωσσικό σεξισμό, θα το αγνοήσω. Άλλωστε τι να πουν και οι γεράκοι, τι τους ενδιαφέρει εάν είναι δόκιμοι ή όχι. 

Και ερχόμαστε στον πρωταγωνιστή της βραδιάς, τον εκλεκτό καλεσμένο, την κατάληξη -άκι. Εδώ έχουμε μια κατάληξη που αφαιρεί ολοσχερώς τη γενική από τα θύματά της - ενικού και πληθυντικού! Και δεν αρκείται σε αυτό!Δόλια, προσπαθεί να πείσει ότι έχει γενική, και μάλιστα λόγια, τουτέστιν παιδακίου, μαγκακίου και μπουκαλακίου, κατά τα υποθηκοφυλακείου και Αρσακείου! Ναι, ναι, να την προσέχετε.

Εγώ την έχω πατήσει. "Άσ' το το μπουκαλάκι εδώ, μωρέ, σιγά. Ποια είναι η αξία του-"

..μπουκαλακίου;"

Εν τω μεταξύ, δεν έχω καν αναφέρει ακόμα τη σύγχιση που επικρατεί σχετικά με την επιλογή της σωστής κατάληξης. Τεχνούλα; Τεχνίτσα; Λεξικάκι; Λεξικούλι; Γλωσσίτσα; Γλωσσούλα; Όχι, πείτε μου τον κανόνα, και θα τον διαλαλήσω. Σας προκαλώ. 

Γενικά, ένα έχω να πω. Ντροπίτσα. 

Και κουιζάκι: σε ποια πολυχρησιμοποιούμενη λέξη της καθομιλουμένης έχει επιζήσει η παλαιά υποκοριστική κατάληξη -ίδιον; Βρείτε το και καγχάστε. 

Και τέλος ντισκλέημερ: γνωρίζω ότι την κανονικοποίηση της γλώσσας έκαναν σοβαροί άνθρωποι των οποίων το έργο και τις δυσκολίες δε συνειδητοποιώ. Δεν τους κατακρίνω. Ωστόσο ας κάνει κάποιος κάτι, ρε παιδιά. 

το σύντομο ποστ: οι απαρχές

Μερικές λέξεις είναι απλά άσχημες και αδέξιες. Στην κατηγορία εμπίπτει πανέμορφα μια σειρά από "ρήματα" που έχει συντεθεί από άλλα ρήματα. Ελάτε τώρα, όλοι ξέρουμε για ποια μιλάω. Ανοιγοκλείνω. Μπαινοβγαίνω. Βαζοβγάζω. Αναβοσβήνω. Πηγαινοέρχομαι. 

Παραδόξως, από την αξιαγάπητη αυτή σειρά έχουν ξεφύγει διάφορες έννοιες, τις οποίες θέλω να προτείνω:

• Δινοπαίρνω
• Γραφοσβήνω
• Κανοξεκάνω
• Πινοφτύνω
• βαφοξεβάφω

Φαίνεται ότι η παραγωγή αυτή περιορίζεται σε ρήματα ενεργητικής φωνής, γι' αυτό και δεν περιέλαβα και το καθομαισηκώνομαι.  Άλλωστε υπάρχει η έκφραση "σήκω-σήκω, κάτσε-κάτσε", που καλύπτει την εννοιολογική λειτουργία του ρήματος. 

Και μια και το έφερε η κουβέντα, αναρωτιέμαι πως είναι το blink στα ελληνικά (εκτός από το πανέμορφο "ανοιγοκλείνω τα μάτια").